10ο Πανελλήνιο Συνέδριο Περιοχικής Αναισθησίας, Θεραπείας Πόνου και Παρηγορητικής Αγωγής | 2008

//10ο Πανελλήνιο Συνέδριο Περιοχικής Αναισθησίας, Θεραπείας Πόνου και Παρηγορητικής Αγωγής | 2008

Κύπρος, Λευκωσία 2008

Στο Συνέδριο αυτό το Σιάτσου παρουσιάστηκε στα πλαίσια Στρογγυλής Τράπεζας με το γενικό θέμα: «Χρόνιος πόνος: Τι άλλο εκτός από Φάρμακα;»

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο Βιβλίο Περιλήψεων του Συνεδρίου.

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ: ΣΙΑΤΣΟΥ

Μαριάννα Λαζανά

Στην ερώτηση «Tι άλλο θα μπορούσε να βοηθήσει τους πάσχοντες από χρόνιο πόνο εκτός από τις μεθόδους της Κλασικής Ιατρικής;», οι Εναλλακτικές και Συμπληρωματικές Θεραπείες (ΣΕΘ) μπορούν να δώσουν μιαν απάντηση.

Οι Εναλλακτικές και Συμπληρωματικές Θεραπείες αποτελούν μια μεγάλη ομάδα θεραπευτικών αγωγών, με ποικίλα θεωρητικά πλαίσια και διαφορετικές μεθόδους, που έχουν ωστόσο ένα κοινό χαρακτηριστικό: την έμφαση στην κατανόηση και προσέγγιση του ανθρώπου ως ψυχοσωματική και κοινωνική οντότητα, ενταγμένη σε ένα ευρύτερο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον με το οποίο αλληλεπιδρά.

Θα σας παρουσιάσω μια από τις Συμπληρωματικές και Εναλλακτικές Θεραπείες, το Σιάτσου, και την συνεισφορά που φαίνεται πως μπορεί να έχει σε περιπτώσεις χρόνιου πόνου.

Η θεωρητική παραδοχή του Σιάτσου, το οποίο βασίζεται στην Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική (ή Παραδοσιακή Ανατολική Ιατρική) όπως και ο Βελονισμός, είναι ότι τα πάντα μέσα στο Σύμπαν, και το ανθρώπινο σώμα κατά συνέπεια, διαβρέχονται από Ζωτική Ενέργεια, (Qi, όπως ονομάζεται στα κινέζικα, ή Ki, στα ιαπωνικά), είναι δηλαδή στην πιο ουσιώδη τους διάσταση ενεργειακά πεδία.

Οποιαδήποτε διαταραχή στην κατανομή και την ροή της ζωτικής αυτής ενέργειας είναι αιτία συμπτωμάτων, που μπορεί να εκδηλώνονται στο σωματικό, στο συναισθηματικό ή στο νοητικό επίπεδο. Αιτίες διαταραχής της ζωτικής ενέργειας, και κατά συνέπεια και αιτίες συμπτωμάτων, είναι είτε παράγοντες εξωτερικοί/ περιβαλλοντικοί (π.χ. κλιματικές συνθήκες, υπερβολική καταπόνηση του οργανισμού, ακατάλληλη τροφή κ.α.) είτε παράγοντες εσωτερικοί: οι σκέψεις και τα συναισθήματα και γενικά η στάση του ανθρώπου ως ολότητας απέναντι στις προκλήσεις που θέτει η ζωή.

Σιάτσου, στα ιαπωνικά σημαίνει «πίεση με τα δάκτυλα». Και πράγματι, στο Σιάτσου ασκούνται στατικές πιέσεις στα βελονιστικά σημεία και ήπιες πιέσεις κατά μήκος των μεσημβρινών, των «ποταμών» ή των «καναλιών» στα οποία ρέει η ζωτική ενέργεια μέσα στο σώμα, με σκοπό την αποκατάσταση της ομαλής ροής και της κανονικής κατανομής της. Χρησιμοποιούνται επίσης τεχνικές μάλαξης των μυών και τεχνικές κινητοποίησης των αρθρώσεων.

Το Σιάτσου έχει παρατηρηθεί πως είναι αποτελεσματικό για  ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων, μεταξύ άλλων και για προβλήματα χρόνιου πόνου, όπως οσφυαλγία και αυχεναλγία, ινομυαλγία, κεφαλαλγία και ημικρανία, καθώς επίσης και για άγχος, υπερένταση, κατάθλιψη και διαταραχές του ύπνου.

Ελάχιστη είναι η έρευνα που έχει γίνει σχετικά με την βοήθεια που μπορούν να προσφέρουν οι Συμπληρωματικές και Εναλλακτικές Θεραπείες και οι διάφοροι τύποι Θεραπευτικού Μασάζ στους ασθενείς με χρόνιο πόνο (Ernst, 2003) και σχεδόν ανύπαρκτη η έρευνα η σχετική με το Σιάτσου (Brady, et al., 2001). Οι περισσότερες δε έρευνες αφορούν την αποτελεσματικότητα διαφόρων τύπων Θεραπευτικού Μασάζ στην οσφυαλγία.

Η εμπεριστατωμένη έρευνα του Cherkin (Cherkin, et al., 2001) δείχνει πως το μασάζ έχει άμεσα αποτελέσματα στην χρόνια οσφυαλγία, και τα αποτελέσματα αυτά διαρκούν για τουλάχιστον ένα χρόνο. H έρευνα της Hsieh (Hsieh, et al., 2006) δείχνει πως η στατική πίεση των βελονιστικών σημείων (acupressure), που συμπεριλαμβάνεται στις τεχνικές του Σιάτσου, είναι αποτελεσματική στην βελτίωση της κινητικότητας, των επιπέδων του πόνου και την λειτουργικότητα ασθενών με οσφυαλγία, με τα θετικά αποτελέσματα να διαρκούν τουλάχιστον έξι μήνες. Η έρευνα της Brady (2001) Τα Αποτελέσματα του Σιάτσου στην Οσφυαλγίαυποστηρίζει την άποψη πως το Σιάτσου είναι πολύ αποτελεσματικό στην μείωση του πόνου και της ψυχικής έντασης σε άτομα που υποφέρουν από οσφυαλγία. Είναι ενδιαφέρον το ότι στην βιβλιογραφική έρευνα της Furlan (Furlan, Brosseau, Welch, Wong, 2000, που παραθέτει ο Ernst, 2003) το Σιάτσου αναφέρεται ως πιο αποτελεσματικό για την οσφυαλγία από το σουηδικό μασάζ και τον βελονισμό.

Σε μια έρευνα, σε μικρό αριθμό ογκολογικών ασθενών, των Iida, et al. (2000) φαίνεται πως το Σιάτσου μπορεί να ανακουφίσει την ψυχική υπερένταση και αυτό συμφωνεί με την πιο πρόσφατη βιβλιογραφική έρευνα του Ernst (Ernst, et al., 2007) όπου διατυπώνεται η θέση ότι τα ερευνητικά δεδομένα είναι πλέον επαρκή για να υποστηρίξουν την αποτελεσματικότητα του Θεραπευτικού Μασάζ σε καταστάσεις ψυχικής έντασης.

Έχουν αναφερθεί επίσης θετικά αποτελέσματα του Θεραπευτικού Μασάζ σε ασθενείς με ινομυαλγία (Field, et al., 2002).

Ο ακριβής μηχανισμός της δράσης του μασάζ δεν είναι γνωστός (Tsao, 2007). Ο Cherkin (2001) προτείνει προς περαιτέρω έρευνα μια σειρά παραγόντων που φαίνεται πως μπορούν να ερμηνεύσουν την αποτελεσματικότητα του μασάζ, και ο Ernst (2003) θεωρεί πρωτεύουσας σημασίας την δυνατότητα του μασάζ να χαλαρώνει τον νου και να μειώνει την ψυχική ένταση, πράγμα που ίσως έχει θετική επίδραση στην αντίληψη του πόνου. Ο Sagar (Sagar, et al., 2007:50) προτείνει μια νευροφυσιολογική ερμηνεία της δράσης του μασάζ, με ιδιαίτερη αναφορά στην ποιότητα και την σημασία του αγγίγματος:

«Το ευχάριστο άγγιγμα προκαλεί μεγαλύτερη ενεργοποίηση στον μέσο κογχομετωπιαίο φλοιό απ’ όση προκαλούν εντονότερα αλλά ουδέτερα συναισθηματικά απτικά ερεθίσματα.»

Η ίδια ερευνητική ομάδα επισημαίνει επίσης την απουσία οποιασδήποτε ερμηνείας σχετικά με την λειτουργία των μεσημβρινών, και αυτό περιορίζει πολύ την δυνατότητα κατανόησης της δράσης του Σιάτσου, οι κυριότερες και χαρακτηριστικότερες τεχνικές του οποίου είναι οι πιέσεις κατά μήκος αυτών των «καναλιών ενέργειας».

Βασισμένο σε αυτά τα δεδομένα, ένα πρόγραμμα προσφοράς Σιάτσου, μεταξύ άλλων Εναλλακτικών και Συμπληρωματικών Θεραπειών, σε ασθενείς του Ιατρείου Πόνου του Αρεταίειου Νοσοκομείου άρχισε να εφαρμόζεται από τον Μάρτιο του 2008.

Έξι ασθενείς, και τυχαίνει να είναι όλες γυναίκες, ηλικίας από 32 έως 81 ετών, παραπέμφθηκαν για Σιάτσου, και συγκεκριμένα: τρεις (3) με άλγος σπονδυλικής στήλης, μία (1) με κεφαλαλγία, μία (1) με Σύμπλοκο Περιοχικό Επώδυνο Σύνδρομο (Complex Regional Pain Syndrome – CRPS) και μία (1) με ινομυαλγία.

Τρεις από τις ασθενείς αυτές έκαναν 10-13 συνεδρίες με συχνότητα περίπου μια φορά την εβδομάδα στο διάστημα από τον Απρίλιο ως τον Ιούλιο 2008, μία 8 συνεδρίες τον Ιούνιο και τον Ιούλιο με την ίδια συχνότητα, η ασθενής με CRPS, εξαιτίας του ότι μένει στην επαρχία, έκανε 6 συνεδρίες Σιάτσου με συχνότητα μία ανά εικοσαήμερο, και μία ασθενής έκανε 2 συνεδρίες με απόσταση μίας εβδομάδας μέσα στον Ιούλιο 2008.

Όλες οι ασθενείς εξακολουθούσαν καθ’ όλο αυτό το χρονικό διάστημα την φαρμακευτική αγωγή που τους είχε ήδη χορηγηθεί (εκτός από μία, η οποία δεν είχε πάρει και δεν πήρε καθόλου ειδική φαρμακευτική αγωγή), μία ασθενής έκανε και βελονισμό, ήδη από πριν, αλλά και σε όλο το διάστημα που έκανε Σιάτσου, ενώ μία άλλη έκανε βελονισμό μέχρι να αρχίσει Σιάτσου.

Συνολική επαναξιολόγηση της κατάστασης αυτών των ασθενών έγινε ή στο τέλος Ιουλίου ή τον Σεπτέμβριο 2008, και σε όλες, χωρίς καμία εξαίρεση, τις περιπτώσεις βρέθηκε ότι υπήρχε μείωση του πόνου (μεταβολή του VAS score 20-70% από την αρχή της θεραπείας μέχρι την επαναξιολόγηση), αύξηση της κινητικότητας (σε όλες τις περιπτώσεις που αυτή είχε περιοριστεί), πολύ καλύτερη διάθεση (πιο συνειδητή σε 2 περιπτώσεις), δυνατότητα επαναφοράς στις καθημερινές ασχολίες (σχεδόν πλήρης επαναφορά σε 3 περιπτώσεις), και δυνατότητα μείωσης των φαρμάκων (κυρίως σε 4 περιπτώσεις).

Ας αναφερθεί ενδεικτικά η περίπτωση της κυρίας Ε.Χ., 70 ετών, που υπέφερε από ημικρανία από την ηλικία των 30 ετών, με κρίσεις ανά εξάμηνο ή τρίμηνο, με εμετούς, φωτοφοβία, ηχοφοβία. Στην ηλικία των 60 ετών η ποιότητα του πόνου άλλαξε, εντοπιζόταν στο αριστερό μέρος του κεφαλιού, ήταν συσφιγκτικός και συνοδευόταν από αστάθεια, δυσκοιλιότητα και δυσκολία συγκέντρωσης, είχε συχνότητα εβδομαδιαία, διαρκούσε σχεδόν ολόκληρη ημέρα, κατά την οποία κάθε δραστηριότητα εγκαταλειπόταν, και χρειάζονταν πάνω από τέσσερα παυσίπονα Lonarid για να υπάρξει κάποια ανακούφιση, ενώ υπήρχε ένα συνεχές άγχος εν αναμονή της επόμενης κρίσης. Πριν 3 χρόνια έγινε θεραπεία με Sibelium, με αρκετή βελτίωση κατά την διάρκειά της, μετά την διακοπή της όμως τα συμπτώματα επανήλθαν σε μεγαλύτερη ένταση και με συχνότητα πλέον καθημερινή. Τον Σεπτέμβριο του 2007 της προσφέρθηκε βελονισμός και είχε σημαντική βελτίωση κυρίως ως προς την ένταση του πόνου. Από τον Απρίλιο του 2008 άρχισε Σιάτσου με συχνότητα 1 φορά την εβδομάδα. Η βελτίωση ήταν εμφανής. Η συχνότητα του πόνου περιορίστηκε σε 1-2 φορές την εβδομάδα χωρίς να συνοδεύεται από ναυτία, και ο πόνος υποχωρούσε χωρίς παυσίπονο ή με μια απλή ασπιρίνη. «Δεν με πιάνει πανικός ότι θα αρχίσει πάλι ο πονοκέφαλος», περιγράφει η ίδια και αναφέρει επίσης ότι έχει περισσότερη ενέργεια για να κάνει πράγματα και έχει γίνει πολύ πιο ανεκτική και υπομονετική με τους άλλους.

Επίσης ενδεικτικά ας αναφερθεί η περίπτωση της κυρίας Ε.Β., 55 ετών, με σημαντικά κλινικά και απεικονιστικά ευρήματα στην σπονδυλική της στήλη (αφυδατώσεις σπονδύλων, κήλες, αρθρίτιδες, μετατοπίσεις σπονδύλων, μετατροπή αξόνων, ευθιασμό) και έντονο πόνο, με νυγμούς, αιμωδία και παραισθησίες, καθώς και επώδυνες κράμπες, στα χέρια κυρίως αλλά και στα πόδια. Ο ύπνος ήταν διακεκομμένος, ένιωθε πάρα πολύ μεγάλη κούραση, περιστασιακά έπαιρνε παρακεταμόλη και μόνο όταν ήταν σε πολύ άσχημη κατάσταση κάποιο αντιφλεγμονώδες, λόγω της αλλεργίας της σ’ αυτά. Έκανε 8 συνεδρίες Σιάτσου μέσα σε 2 μήνες, και ήταν πραγματικά εντυπωσιακή η βελτίωσή της από την πρώτη κιόλας φορά, και ως προς την ένταση και την διάρκεια του πόνου και ως προς την κινητικότητα. Από την δεύτερη κιόλας συνεδρία ήταν πολύ καλύτερα οι αιμωδίες και οι νυγμοί των άκρων. Στο τέλος των δύο μηνών σπάνια παραπονιόταν για πόνο, ήταν δε πολύ πιο χαλαρή, πιο ξεκούραστη και πιο «παρούσα».

Και τέλος ας αναφερθεί η περίπτωση της κυρίας Ν.Α., 67 ετών, που εμφανίστηκε με Περιφερικό Επώδυνο Σύνδρομο του δεξιού κάτω άκρου αρχικά, που είχε επεκταθεί και στο αριστερό. Πέρα από τον έντονο πόνο και την σημειολογία του CRPS, υπήρχε έντονη δυσκινησία και η δραστηριότητα σε καθημερινό επίπεδο ήταν σχεδόν μηδενική. Της χορηγήθηκε φαρμακευτική αγωγή, η οποία βελτίωσε την κατάσταση χωρίς να εξαλείψει το οίδημα, την ερυθρότητα και την δυσκινησία των άκρων. Έκανε 6 συνεδρίες Σιάτσου, με συχνότητα μία ανά τρεις εβδομάδες, συχνότητα μικρή αλλά επιβεβλημένη από το γεγονός ότι δεν ζει στην Αθήνα. Η βελτίωση και στην ερυθρότητα και στο οίδημα ήταν άμεσα ορατές μετά από κάθε συνεδρία. Μετά από 6 μήνες το αριστερό πόδι έχει αποκατασταθεί τελείως, ενώ στο άλλο ο πόνος είναι μειωμένος, πράγμα που της επιτρέπει να περπατά μέσα και έξω από το σπίτι και να ανταποκρίνεται σε μεγάλο βαθμό στις δραστηριότητες που επιβάλλει η καθημερινότητα.

Επομένως μπορούμε να πούμε ότι το Σιάτσου, όπως εφαρμόστηκε σε ασθενείς με χρόνιο πόνο στο Ιατρείο Πόνου του Αρεταίειου Νοσοκομείου, φαίνεται πως:

  • συνέβαλε στη μείωση της έντασης, της συχνότητας και της διάρκειας του πόνου
  • επιτάχυνε την αποκατάσταση της κινητικότητας, στις περιπτώσεις που υπήρχε περιορισμός της
  • βοήθησε, κατά συνέπεια, στη μείωση της φαρμακευτικής αγωγής
  • συνέβαλε αισθητά στη μείωση του άγχους, την καλύτερη διάθεση και την επαναφορά στις καθημερινές ασχολίες.

Οι παρατηρήσεις αυτές βρίσκονται σε συμφωνία με τα αποτελέσματα συστηματικών, αν και ακόμα περιορισμένων σε αριθμό, ερευνών, που υπάρχουν στην σχετική βιβλιογραφία. Το πεδίο είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον και ανοιχτό για περισσότερη έρευνα σχετικά με το τι μπορεί να προσφέρει το Σιάτσου ειδικά, και οι Εναλλακτικές και Συμπληρωματικές Θεραπείες γενικότερα, στην αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Brady, L.H., Henry, K., Luth, J.F., Casper-Bruett, K.K., 2001. The effects of Shiatsu on lower back pain. Journal of Holistic Nursing, 19 (1), pp. 57-70.

Cherkin, D.C., Eisenberg, D., Sherman, K.J., Barlow, W., Kaptchuk, T.J., Street, J., Deyo, R.A., 2001. Randomized trial comparing traditional Chinese medical acupuncture, therapeutic massage, and self-care education for chronic low back pain. Arch Intern Med., 61(8), pp.1081-1088.

Ernst E., 2003. Editorial: Massage treatment for back pain; Evidence for symptomatic relief is encouraging but not compelling. BMJ, 326, pp.562-563.

Ernst, E., Pittler, M.H., Wider, B., & Boddy, K., 2007. Massage therapy: is its evidence-base getting stronger. Complementary Health Practice Review, 12, p.179.

Field, T., Diego, M., Cullen, C., Hernandez-Reit, M., Sunshine, W., Douglas, S., 2002. Fibromyalgia pain and substance P decrease and sleep improves after massage therapy. J Clin Rheumatol., 8(2), pp.72-76.

Hsieh, L.L., Kuo, C., Lee, L.H., Yen, A.M., Chien, K., Chen, T.H., 2006. Treatment of low back pain by acupressure and physical therapy: randomized controlled trial. BMJ, 332, pp.696-700.

Iida, M., Chiba, A., Yoshida, Y., Shimizu, K., Kanda, K., 2000. Effects of Shiatsu massage on relief of anxiety and side effect symptoms of patients receiving cancer chemotherapy. Kitakanto Med J, 50(3), pp. 227-232.

Sagar, S.M., Dryden, T., Wong, R.K., 2007. Massage therapy for cancer patients: a reciprocal relationship between body and mind. Current Oncology, 14(2), pp.45-56.

Tsao, J.C.I., 2007. Effectiveness of massage therapy for chronic, non-malignant pain: A review. Evid. Based Complement. Altern. Med., 4(2), pp.165-179.

ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Beresford-Cooke, C., 2003. Shiatsu theory and practice: A comprehensive text for the student and professional. 2nd ed. Churchill Livingstone.

Kaptchuk, T.J., 2000. The web that has no weaver: Understanding Chinese medicine. Revised ed. New York: McGraw Hill Professional.

Lundberg, P., 2004. Το βιβλίο του Σιάτσου: Ζωτικότητα και υγεία μέσα από την τέχνη της αφής, μτφρ. Ε. Ραζή. Αθήνα: Ψύχαλος [The book of shiatsu: Vitality and health through the art of touch. 2004. Revised ed. London: Gaia Books].

Maciocia, G., 2005. The foundations of Chinese medicine: A comprehensive text for acupuncturists and herbalists. 2nd ed. Elsevier/Churchill Livingstone.

Masunaga, Sh., Ohashi, W., 1977. Zen shiatsu. Tokyo & New York: Japan Publications.

Veet, A., 2006. Ocean of streams: Zen shiatsu meridians, tsubos and theoretical impressions. 2nd ed. Scotland: Omki.

2017-09-16T17:48:23+00:00